KOLEJNY ROZDZIAŁ W HISTORII ROLNICTWA

Które rozwiązania z obszaru alternatywnych źródeł białka są najbardziej obiecujące?

Bruce Friedrich (BF): Jest ich trochę. Obserwujemy istotny rozwój oraz przyspieszenie w obszarach nauki, innowacji, wykorzystania talentów oraz wsparcia sektorów prywatnego i państwowego. Ponadto zauważamy wzrost poziomu świadomości tego, iż alternatywne źródła białka stanowią rozwiązanie problemów związanych z globalnym ociepleniem oraz bezpieczeństwem żywności, co przekłada się na zauważenie problemu przez przywódców z całego świata i rozpoczęcie przez nich działań. 

W obszarze nauki i innowacji dostrzegamy szybkie postępy w zakresie technologii rozwoju upraw roślin stanowiących alternatywne źródło białka, fermentacji precyzyjnej oraz mięsa hodowanego – by wymienić tylko kilka z nich – które wynikają z zainteresowania większej liczby naukowców oraz zwiększonych nakładów inwestycyjnych. Szczególnie cieszy angażowanie się w badania nad alternatywnymi źródłami białka nowych naukowców reprezentujących różnorodne dziedziny nauki i będących na różnych etapach rozwoju kariery. Na uczelniach wyższych całego świata tworzy się nowe kursy, a nawet programy studiów. Tylko w tym roku planuje się rozszerzenie programu GFI Alt Protein Project, przeznaczonego dla studentów i mającego na celu wykorzystanie uniwersytetów jako narzędzia do rozwoju alternatywnych źródeł białka oraz powiązanych innowacji, na kolejne szkoły wyższe, aby ich liczba na całym świecie podwoiła się do 32. 

Jeśli chodzi o sektor publiczny, zauważamy, że rządzący z całego świata zgadzają się co do zalet alternatywnych źródeł białka oraz potrzeby inwestowania w nie, aby móc realizować cele określone w krajowych politykach i tworzyć dobrze opłacane, stabilne miejsca pracy. Jeszcze pięć lat temu publiczne finansowanie badań i rozwoju w dziedzinie alternatywnych źródeł białka było bliskie zeru. Dziś łączna wartość wsparcia w kilkunastu krajach wynosi 300 milionów dolarów, a kolejne setki milionów dolarów rządy przeznaczają na kampanie promujące alternatywne źródła białka. 

Im więcej talentów i funduszy zaangażuje się w sektor alternatywnych źródeł białka, tym większego nabierze on rozpędu, by zapewniać światu zupełnie inną i zdecydowanie bardziej zrównoważoną żywność przyszłości.

Co Pani zdaniem stanowi największe przeszkody dla rozwoju?

Carlotte Lucas (CL): W ostatecznym rozrachunku, jeśli mamy w pełni wykorzystywać potencjał alternatywnych źródeł białka w zakresie zmniejszania emisji i wspomagania rozwoju zrównoważonego systemu żywnościowego, muszą one być równie smaczne, tanie i dostępne co tradycyjne mięso. 

Jednym z kluczowych wyzwań w przypadku mięsa pochodzenia roślinnego jest tworzenie „pełnowartościowych” produktów posiadających smak i teksturę steku, piersi z kurczaka czy filetów rybnych w odróżnieniu od burgerów, kiełbasek i wyrobów drobno rozdrobnionych, które do tej pory dominowały na rynku. Kluczowe będzie także opracowanie alternatywnego tłuszczu pochodzenia niezwierzęcego, który zapewniałby smak i teksturę tradycyjnie produkowanego mięsa.

Wyniki badania przeprowadzonego przez GFI wykazały, że aby mięso pochodzenia roślinnego stanowiło w 2030 roku 6% globalnego rynku mięsa, rządy oraz przemysł spożywczy muszą dokonać znaczących inwestycji na każdym etapie łańcucha dostaw. Aby odpowiedzieć na tę potrzebę, należy koniecznie przeprowadzać badania pozwalające rozwijać odmiany roślin wysokobiałkowych, zbudować co najmniej 800 dużych zakładów produkcyjnych oraz zwiększyć zdolność przetwarzania składników. 

W kwestii mięsa hodowanego zauważamy pierwsze obiecujące oznaki zainteresowania ze strony dużych firm reprezentujących sektor. Ale w celu zwiększenia produkcji mięsa hodowanego i obniżenia cen rządy i firmy muszą zdecydowanie podnieść nakłady na badania z otwartym dostępem do wyników oraz infrastrukturę. Będzie to kluczowe na każdym etapie procesu: od usprawnienia ogólnej konstrukcji stosowanej do tworzenia złożonej włóknistej tekstury zbliżonej do struktury tradycyjnego mięsa, po tworzenie większych fermentorów, w których komórki będą mogły się rozwijać.

Jak Good Food Institute może pomóc przezwyciężyć te wyzwania?

BF: Jako organizacja non-profit GFI może przyspieszać rozwój rynku alternatywnych źródeł białka w sposób wspomagający i wzmacniający cały obszar. Wielu twórców innowacji stara się tworzyć własne rozwiązania tego samego zestawu problemów, tymczasem nasze badania, dane i wnioski są ogólnie dostępne i pomagają rozwijać cały obszar alternatywnych źródeł białka: w skali międzynarodowej, w różnych łańcuchach dostaw oraz w sektorach prywatnym i państwowym. 

GFI przeznacza fundusze na projekty badawcze o największym znaczeniu, które pozwalają odpowiadać na najważniejsze braki wiedzy i wyzwania techniczne. Ponadto publikujemy narzędzia, bazy danych, raporty oraz analizy, które służą za podstawę badań w tym obszarze. Łączymy naukowców, aby nawiązywać współpracę, rozwijać i wzmacniać prężną społeczność badawczą oraz wspierać nowe talenty. Nasze webinary i warsztaty poświęcone kwestii alternatywnych źródeł białka pomagają zarówno naukowcom, jak i przedsiębiorcom z sektora nawiązywać kontakty, wzajemnie się inspirować i podejmować współpracę w zakresie rozwiązań, których sami nie byliby w stanie opracować. Oferujemy swoją wiedzę ekspercką oraz zasoby rządom krajów z całego świata pracującym nad realizacją celów z zakresu klimatu, bezpieczeństwa żywności, bioróżnorodności oraz zdrowia globalnego. Skupiamy się na regionalnym podejściu do tworzenia polityk opartych na zasobach i zaletach regionalnych (np. rodzimych uprawach), a także na rozwoju gospodarczym oraz tworzeniu zrównoważonych miejsc pracy. Ponadto udostępniamy dane i wnioski dotyczącego tego, w jaki sposób różne kraje prowadzą i rozwijają ramy regulacyjne, a także publikujemy globalne i regionalne raporty na temat sytuacji w sektorze, w których podkreślamy skuteczne rozwiązania, które nadają się do skopiowania.

Czy konsumenci z różnych stron świata są gotowi na mięso roślinne, a w szczególności hodowane laboratoryjnie?

CL: Bez wątpienia są już przygotowani na mięso roślinne. Ostatni raport na temat sytuacji w sektorze pokazuje, że w 2021 roku światowa sprzedaż wzrosła o 17% (do poziomu 5,6 miliarda dolarów), co oznacza ogromny wzrost w ostatnim roku. 

W ramach ankiety przeprowadzonej niedawno przez Good Food Institute Europe zauważono, że połowa mieszkańców Hiszpanii i Włoch już teraz włącza do swojej diety mięso roślinne raz w miesiącu oraz że co czwarty Niemiec planuje zwiększyć spożycie mięsa roślinnego. Wyniki ankiety pokazały także wzrost świadomości na temat mięsa hodowanego. Aż 65% Hiszpanów, 55% Włochów, 57% Niemców oraz jedna trzecia Francuzów stwierdziło, że chętnie kupią te produkty, gdy będą one dostępne na rynku. Ponadto wiele osób uważa, że władze publiczne powinny wspierać ten nowy model produkcji mięsa. Tę samą postawę zaobserwowano w innym badaniu, które wykazało, że 80% konsumentów z Wielkiej Brytanii i USA jest otwartych na doświadczenie jedzenia tego rodzaju mięsa. 

I wreszcie konsumenci poszukują opcji zrównoważonych, ale nie kosztem walorów smakowych, ceny czy praktyczności. Dzięki publicznym środkom na badania i rozwój oraz infrastrukturę bardziej zrównoważona żywność będzie w stanie konkurować z tradycyjnym mięsem w tych kategoriach, a ostatecznie będzie domyślnie wybierana przez konsumentów.

„Alternatywne źródła białka – w szczególności mięso roślinne i hodowane – pomogą stworzyć następny rozdział w historii rolnictwa”.

Bruce Friedrich
Prezes i założyciel Good Food Institute (GFI)

Czy między poszczególnymi regionami występują istotne różnice w kwestii podejścia i opinii?

CL: Sytuacja w poszczególnych regionach jest dosyć podobna. Nasza ankieta konsumencka dedykowana dla Europy wykazała dużą chęć kupowania mięsa hodowanego w tym regionie, co potwierdzają badania przeprowadzone w ostatnim czasie przez różne uniwersytety. Równie duże wsparcie przeznacza się na inną technologię pozyskiwania zrównoważonych źródeł białka – precyzyjną fermentację – w której wykorzystuje się organizmy takie jak drożdże do wytwarzania białka z prawdziwych jaj lub nabiału oraz inne składniki, które zapewniają smak i teksturę pokarmów takich jak ser czy mleko, choć nie pochodzą od zwierząt. 

Jedno z badań wykazało szczególnie wysoki poziom aprobaty: 78% konsumentów z wielu różnych krajów, w tym Brazylii, Niemiec, Indii, Wielkiej Brytanii i USA, wykazało chęć spróbowania sera niepochodzącego od zwierząt, a 70% zadeklarowało, że chętnie go kupi. 

Zauważamy także, że dla konsumentów z innych stron świata niezmiennie najważniejszymi czynnikami skłaniającymi do zakupu produktów stanowią smak i tekstura. W ramach badania zrealizowanego w 2021 roku przez Good Food Institute Asia Pacific przyjrzeliśmy się postawom mieszkańców Japonii, Singapuru, Korei Południowej i Tajlandii. W ramach ustalania, czy kupiliby alternatywne owoce morza, smak okazał się niezwykle lub w miarę ważny dla 79% konsumentów, a tekstura niezwykle lub w miarę ważna dla 72% osób z wszystkich czterech krajów. 

Na całym świecie coraz więcej osób rozumie konieczność znajdowania alternatyw dla hodowli zwierząt oraz to, jak wielka szansa pojawia się przed firmami, które działają w tym obszarze.

Sięgnijmy dalej w przyszłość. Proszę powiedzieć, jak najskuteczniej kluczowe grupy interesariuszy mogą pomagać wykorzystywać pełen potencjał alternatywnych źródeł białka?

BF: Bardzo dziękuję za to pytanie. Osiągnięcie sukcesu wymaga zastosowania podejścia „wszystkie ręce na pokład”. Do 2030 z każdym rokiem poprzeczka będzie zawieszona wyżej. Ponieważ popyt na mięso ma się podwoić do 2050 roku, potrzebujemy dobrych metod produkcji białka: mniej chłonnych pod względem zasobów oraz wystarczająco odpornych, by poradzić sobie z rosnącą presją związaną z przerwami w łańcuchu dostaw, międzynarodowymi konfliktami czy zmianami klimatu.

Alternatywne źródła białka mogą odpowiadać na rosnący popyt, ograniczać wpływ na planetę oraz rozwijać zrównoważone rolnictwo. Wraz z innymi rozwiązaniami oraz innowacjami stosowanymi w politykach i praktykach z zakresu produkcji żywności i hodowli zwierząt alternatywne źródła białka – w szczególności mięso roślinne i hodowane – pomogą stworzyć następny rozdział w historii rolnictwa w USA oraz w innych częściach świata. Każdy ma do odegrania pewną rolę.

Na całym świecie rolę przywódczą odgrywać mogą rządy krajów, finansując kluczowe prace badawczo-rozwojowe i zwiększając produkcję alternatywnych źródeł białka, a także gwarantując równe warunki, dzięki którym alternatywne źródła białka będą mogły konkurować pod względem walorów smakowych, ceny czy praktyczności. Odblokowanie publicznych funduszy oraz kontynuowanie współpracy w zakresie badań i rozwoju może pomóc rozwiązać największe problemy techniczne stojące przed branżą, tworzyć nowe możliwości rozwoju i zagwarantować, że zrównoważona żywność przyniesie korzyść każdemu. Rządy mogą także włączać kwestię alternatywnych źródeł białka do krajowych planów dotyczących zmian klimatu oraz krajowych planów rozwoju gospodarczego. Inwestycyjne ulgi podatkowe, gwarancje kredytowe, projekty pilotażowe oraz inne formy rządowego wsparcia finansowego umożliwiły dynamiczny wzrost w sektorze odnawialnych źródeł energii i pojazdów elektrycznych i mogą stymulować podobny postęp w zakresie infrastruktury zrównoważonych źródeł białka.

Firmy mają do odegrania wiodącą rolę poprzez zapewnianie smacznych i przystępnych alternatywnych źródeł białka dominującej grupie konsumentów. Ze względu na rosnący popyt wśród konsumentów, których coraz bardziej martwi wpływ tradycyjnej hodowli mięsnej na sytuację planety, jest to ważna szansa rynkowa. Przejście na alternatywne źródła białka pozwoli także firmom realizować przyjęte cele środowiskowe, społeczne oraz z zakresu ładu korporacyjnego.

Rolnicy będą mogli odgrywać kluczową rolę, jeśli tylko dojdzie do zmiany regulacji oraz infrastruktury na zachęcające do i przyspieszające przejście od roślin pastewnych do konsumpcyjnych. Razem możemy promować polityki skupione na tranzycji, które ułatwią i przyspieszą przejście z hodowli zwierząt na zrównoważoną produkcję źródeł białka metodami, które pozwolą ożywić gospodarkę wiejską. 

Także wiodące światowe organizacje pozarządowe mogą mieć w tym swój udział, jeśli zrozumieją i odpowiednio zareagują na fakt, że alternatywne źródła białka pozwolą zwolnić ogromne połacie ziemi oraz ilości wody umożliwiające przywrócenie równowagi. Rolnictwo stanowi dziś kluczową przyczynę deforestacji i obniżenia poziomu bioróżnorodności, dlatego należy to traktować jako niezwykłą szansę na zmianę kierunku. Przejście na alternatywne źródła białka może odgrywać kluczową rolę w procesie odbudowy rolnictwa w przyszłości. Ponadto sprawia, ze nasz system żywnościowy istotnie zyskuje na niezwykle potrzebnych różnorodności i odporności, a tym samym obniża poziom ryzyka dla zdrowia w skali międzynarodowej. 

„Konsumenci poszukują opcji zrównoważonych, ale nie kosztem walorów smakowych, ceny czy praktyczności”.

Carlotte Lucas
Kierowniczka ds. korporacyjnych, Good Food Institute Europe (GFI)

Na koniec proszę powiedzieć, jakie są najważniejsze kamienie milowe procesu umożliwiającego rozwój branży?

BF: Wymienię dwa: 5% udziałów w rynku oraz miliardy w formie rządowych dotacji i programów wsparcia. 

Segment alternatywnych źródeł białka ma 5% udziałów w rynku, dlatego stanowi dla branży kluczowy cel. Tylko w tym roku USA, UE i Chiny osiągnęły ten sam punkt krytyczny 5% udziału pojazdów elektrycznych w łącznej sprzedaży. Gdy nowe technologie osiągają punkt krytyczny, rozpoczyna się ich masowe wdrażanie, a wtedy alternatywne innowacje stają się rozwiązaniami powszechnie stosowanymi. Nie ma wątpliwości co do tego, że aby było to możliwe, posiłki na bazie alternatywnych źródeł białka muszą odpowiadać tradycyjnemu mięsu zarówno pod względem walorów smakowych, jak i ceny. 

Kolejnym kluczowym etapem jest zabezpieczenie pomocy rządowej na badania i rozwój w obszarze alternatywnych źródeł białka o wartości nie kilku milionów, a kilku miliardów. Niemal każda innowacja zmieniająca reguły gry wprowadzona w minionym stuleciu została stworzona dzięki pomocy rządowej udzielonej na początkowym etapie jej opracowywania. Tak było w przypadku internetu, systemu GPS, ekranów dotykowych, telefonów komórkowych czy pojazdów elektrycznych. W ostatnich latach wartość wsparcia publicznego radykalnie wzrosła, a mimo to na badania i rozwój alternatywnych źródeł białka umożliwiające zwiększenie produkcji i masowe wdrożenie należy przeznaczyć o wiele większe środki. Szacuje się, że aby móc korzystać z całego potencjału alternatywnych źródeł białka, każdego roku globalne wydatki publiczne na badania i rozwój oraz komercjalizację powinny wynosić 10 miliardów dolarów. Taki poziom wsparcia jest z pewnością współmierny do wpływu poziomu emisji powodowanych produkcją żywności oraz przetwórstwem rolnym na całym świecie.