Nic się nie marnuje: jak przetwarzanie produktów ubocznych ogranicza marnotrawienie żywności

Kiedy myślimy o mięsie, w pierwszej kolejności do głowy przychodzą nam filety, kotlety czy udka z kurczaka. Ale to tylko połowa historii. Około 50% zwierzęcia to części inne niż podstawowe elementy tuszy zwierzęcej, ale i w nich drzemie potencjał.

W niektórych kulturach te tak zwane produkty uboczne czy pozostałości zawsze wykorzystywano – w charakterze dodatków, środków leczniczych czy składników bazowych. W wielu częściach świata od dawna są jednak pomijane, a czasami wręcz traktowane jako odpady. Obecnie nowoczesna technologia sprzyja ich powrotowi: produkty uboczne bogate w białka, tłuszcze, minerały i substancje bioaktywne są uszlachetniane i zamieniane w wysokiej jakości składniki paszowe, kosmetyki, biopaliwa, a nawet wykorzystywane w przemyśle farmaceutycznym.

Od odpadów po cenne składniki: technologia robi różnicę

Odpowiedzialne wykorzystanie takich produktów ubocznych – zarówno składników jadalnych, jak i niejadalnych – wymaga stosowania wysokowydajnej technologii procesowej: systemów, które zapewniają bezpieczeństwo, czystość i oszczędność zasobów, a przy tym oddzielają struktury molekularne i czynią je użytecznymi. 

GEA dostarcza technologię, która wspomaga tę transformację, bezpiecznie i w sposób pozwalający zaoszczędzić zasoby. W rezultacie to, co pozornie nieistotne, staje się cennym wkładem w biogospodarkę obiegu zamkniętego.

Rynek, który pozostawał w ukryciu

Przez długi czas przetwarzanie odzwierzęcych produktów ubocznych było marginalnym aspektem działalności w segmencie produkcji żywności. Ale to się zmienia. Te bogate w tłuszcze i białka zasoby – klasyfikowane jako jadalne bądź niejadalne produkty uboczne – są coraz częściej przedmiotem zainteresowania. Nie tylko dlatego, że mogą wymiernie przyczynić się do ochrony zasobów naturalnych.

Dr Martin Alm, dyrektor techniczny związku European Fat Processors and Renderers Association (EFPRA) podsumowuje to tak: „Najlepsze wykorzystanie zasobów następuje wówczas, gdy praktycznie nic nie zostaje”. Nowoczesna technologia sprawia, że cel ten można osiągnąć, wchodząc na wyższy szczebel gospodarki obiegu zamkniętego w przemyśle.

Chemia, struktura i funkcja – do czego służą produkty uboczne

Surowce stosowane w recyklingu są bardzo złożone pod względem biochemicznym: zawierają bogactwo białek funkcjonalnych, tłuszczów, minerałów i bogatych w kolagen substancji, które można wykorzystać w określonym celu. Na przykład do produkcji żelatyny, paszy, nawozów, biopaliw cz w farmacji. 

Wymaga to stosowania różnych systemów przetwórczych: pierwszy etap często obejmuje wstępną obróbkę termiczną (utylizację), później następuje separacja w separatorach i wirówkach dekantacyjnych, a potem odparowanie i suszenie. Podczas gdy składniki niskocząsteczkowe są używane w produkcji pasz lub nawozów, struktury wysokocząsteczkowe, na przykład kolagen, umożliwiają realizację zastosowań w zupełnie innych obszarach – od kosmetyków po medyczne zastępowanie tkanek.

Tłuszcz zwierzęcy jako zrównoważone paliwo lotnicze

Rynek ekologicznych paliw lotniczych (SAF) szybko rośnie. Tłuszcze zwierzęce stają się coraz ważniejszym źródłem surowców – nie tylko w Europie, ale także w Stanach Zjednoczonych.W tym ostatnim kraju tłuszcze zwierzęce są ostatnio wręcz importowane w celu zaspokojenia rosnącego popytu na biopaliwa.

Wyzwaniem jest przetwarzanie: tłuszcze muszą być rafinowane, aby produkt końcowy spełniał surowe wymogi dotyczące paliwa lotniczego, zwłaszcza pod względem czystości i kompatybilności z katalizatorami. Z tego powodu tak ważne są precyzyjna technologia separacji oraz inteligentne linie technologiczne, a w tych akurat obszarach GEA ma wieloletnie doświadczenie.

Kolagen: od odpadu po wartościowy składnik

Nowe podejście doskonale ilustruje przykład kolagenu – białka strukturalnego występującego w skórze, tkance łącznej i kościach – który jest obecnie poszukiwanym składnikiem kosmetyków, farmaceutyków, a nawet leków. Kolagen, składnik preparatów przeciwstarzeniowych, suplementów diety i kapsułek, nie jest już produktem niszowym. Również w tym przypadku jakość procesu decyduje o tym, jak wydajnie i według których standardów można przeprowadzić ekstrakcję. 

Dobrym przykładem jest koncern Thai Union Group PLC, jeden z największych na świecie dostawców owoców morza. Od kilku lat Thai Union we własnym zakresie przetwarza produkty uboczne, w tym skórę, głowy i kości. Poza olejem rybnym firma niedawno dodała do swojego portfela produktów hydrolizat i kolagen. GEA zaprojektowała i zainstalowała obie linie technologiczne obejmujące dekantery, separatory i membranowe systemy filtracyjne do ekstrakcji kolagenu, wraz z odpowiednim sprzętem do odparowywania i suszenia rozpyłowego. Instalacja została uruchomiona w połowie 2024 roku i od tego czasu pozwala grupie Thai Union w sposób kompleksowy i skuteczny przetwarzać surowce, maksymalizując tym samym wartość dodaną.

Technologia jako paliwo przemysłu opartego na wydajnym wykorzystaniu zasobów

Wymogi dotyczące projektowania i inżynierii są duże: kluczową rolę odgrywają tutaj bezpieczeństwo mikrobiologiczne, czystość produktu, wydajność energetyczna oraz identyfikowalność. Równolegle rosną oczekiwania odnośnie do elastyczności, cyfryzacji i zrównoważonego rozwoju.

Dla GEA oznacza to, że instalacje muszą być projektowane zarówno pod kątem ustandaryzowanych technik produkcji masowej, jak i bardzo wyspecjalizowanych zastosowań. Wiedza techniczna dotycząca innych sektorów – takich jak przemysł mleczarski, farmaceutyczny czy technologii przyjaznych środowisku – jest coraz częściej wykorzystywana przy tworzeniu systemów modułowych i skalowalnych.

Rzut oka w przyszłość: wykorzystanie produktów ubocznych jako kluczowa technologia

Niezależnie od tego, czy chodzi o ekologiczne paliwo lotnicze (SAF), karmę dla zwierząt czy środki biochemiczne, w przyszłości wykorzystanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego będzie odgrywać jeszcze większą rolę w zakresie zrównoważonych dostaw surowców. Już dzisiaj znacząco przyczynia się do zapobiegania marnowaniu żywności, ochrony zasobów naturalnych i budowania nowych łańcuchów wartości.

To, co niegdyś uważano za procesy usuwania odpadów, dzisiaj funkcjonuje jako branża, która charakteryzuje własny pakiet innowacji oraz rosnące wymogi w zakresie technologii, higieny i wydajności i oraz dążenie do opracowywania rozwiązań opartych na zrównoważonym rozwoju. Dzięki dobrze zaprojektowanym liniom technologicznym, inteligentnej automatyzacji i globalnej sieci usług GEA sprawia, że „pozostałe 50%” staje się kolejnym filarem biogospodarki obiegu zamkniętego.